Dlaczego V kategoria szachowa jest tak ważna?

Kategorie szachowe to nic innego jak jeden ze sposobów mierzenia poziomu zaawansowania szachistów. Istnieje jeszcze kilka innych metod, chociażby dwa niezależne rankingi FIDE (1) i USCF (2), bazujące na systemie ELO (3), ale to właśnie od zdobycia pierwszej kategorii szachowej zaczyna się w Polsce prawdziwa przygoda z szachami.

[Niniejszy artykuł to pierwszy wpis z serii poświęconej uzyskiwaniu kategorii szachowych. W osobnych artykułach opublikowałem już zasady związane ze zdobyciem IV kategorii kobiecej oraz  IV kategorii męskiej.]

Na jakiej zasadzie przydziela się kategorie?

W największym skrócie, za zdobywanie punktów z graczami lepszymi lub na naszym poziomie (przy czym punkty zdobywa się wtedy, gdy wygrywamy lub co najmniej remisujemy). Jedynym wyjątkiem od tej reguły jest zdobycie najniższej, czyli piątej kategorii. Tu gramy najczęściej z graczami, którzy nie posiadają żadnej kategorii.

Dzieci niesamowicie przeżywają zdobycie V kategorii. Ja też dwa lata temu cieszyłem się jak dziecko, gdy stałem się szczęśliwym posiadaczem tego jakże prestiżowego tytułu (obecnie posiadam III kategorią, a nieoficjalnie tzw. drugą częściową). Przynajmniej tak mi się wtedy wydawało. O co więc tyle szumu?

Zdobycie V kategorii to pierwszy namacalny dowód na to, że potrafimy „dość dobrze” grać w szachy.

Dość dobrze, czyli znamy zasady (4) i przepisy (5). Mniej więcej, choć z tym różnie bywa. Co więcej, potrafimy wygrywać z szachistami na naszym poziomie.

Wyjątek od reguły.

W tym miejscu muszę jednak wspomnieć o szachistach, którzy wymykają się wszelkim regułom. Otóż część bardzo dobrych szachistów posiada zaledwie piątą lub czwartą kategorię, a czasami nie posiada nawet żadnej kategorii (tzw. BK, bez kategorii).

Sytuacja taka ma miejsce z kilku powodów. Można grać bardzo dobrze w szachy, ale nie startować nigdy w turniejach umożliwiających zdobycie kategorii. (Właśnie, nie każdy turniej to umożliwia.) Można chcieć zdobyć piątą lub czwartą kategorię, ale brak czasu to uniemożliwia. (Właśnie, turniej o kategorię wymaga odpowiedniego zaangażowania czasowego – przy piątej kategorii trwa mniej więcej pół dnia, przy czwartej podobnie lub nieco dłużej).

Prowadzi to do sytuacji, gdy może nam się trafić partia z kimś, kto nie ma kategorii, lub posiada bardzo niską kategorię, piątą lub czwartą, jednak jego siła gry jest na poziomie kategorii drugiej lub pierwszej. Co za różnica, zapytacie. Otóż ogromna. W normalnych warunkach gracz z IV lub V kategorią szachową ma mniej niż 5% szansy, by wygrać z graczem legitymującym się kategorią II lub I. Przy szczęściu może uda mu się ugrać remis. Ale na 80 % jest skazany na porażkę w takiej potyczce.

Jak uzyskać V kategorię.

Wracając do uzyskania kategorii V. Aby ją uzyskać, musimy znaleźć turniej, który to umożliwia. Odpadają z góry wszelkie turnieje szachów błyskawicznych – tempo gry maksymalnie 10 minut na zawodnika (6) i szybkich – w uproszczeniu tempo gry minimum 15 minut na zawodnika.(7)

Wynika to bezpośrednio z przepisów Polskiego Związku Szachowego (8). Zgodnie z nimi, turniej o V kategorię wymaga rozegrania minimum 5 partii z tempem gry co najmniej 30 minut na każdego zawodnika. I tu wyjaśnia się, dlaczego zdobycie V kategorii, a później IV, jest ta wielkim milowym krokiem w życiu początkującego szachisty. Dlatego, bo uzyskanie kategorii wymaga rozegrania kilku bardzo dobrych partii w sytuacji, gdy zarówno my, jak i przeciwnik, mają naprawdę sporo czasu na przemyślenie każdego ruchu. Nie można więc powiedzieć, że mieliśmy szczęście, bo przeciwnik się zagapił lub przeoczył prosty ruch.

Rodzaje kategorii i tzw. ranking.

Kategorii szachowych jest naprawdę sporo. W kolejności od najniższej do najwyższej mamy więc następujące kategorie: V, IV, III, II, I, k, m, CM, FM, IM i GM.

Każdej kategorii przypisany jest tzw. ranking. Gracze bez rankingu zaczynają od wartości 1000, posiadacze kategorii V mają ranking 1200, posiadacze IV kategorii ranking 1400 itd.
Należy jednak pamiętać, że podane wartości dotyczą mężczyzn, kobiety mają nieco łatwiej i otrzymują te same kategorie przy mniejszym rankingu. Co znaczy, że w turnieju klasyfikacyjnym muszą zdobyć mniej punktów (za remisy i zwycięstwa) niż mężczyźni, by osiągnąć daną kategorię. Ma to swoje plusy i minusy, o czym pewnie będę jeszcze pisał w innym artykule. Szczegółowy wykaz kategorii z odpowiednią wartością rankingu ilustrują poniższe tabelki:

Tytuły przyznawane przez polskie władze szachowe (PZSzach):

Symbol Tytuł lub kategoria

Ranking krajowy
dla mężczyzn

Ranking krajowy
dla kobiet

bk Bez kategorii

1000

1000

V Kategoria piąta

1200

1100

IV Kategoria czwarta

1400

1250

III Kategoria trzecia

1600

1400

II Kategoria druga

1800

1600

II+ Kategoria druga +

1900

1700

I Kategoria pierwsza

2000

1800

I+ Kategoria pierwsza +

2100

1900

I++ Kategoria pierwsza ++

2100

1900

k Kandydat na mistrza

2200

2000

k+ Kandydat na mistrza +

2300

2100

k++ Kandydat na mistrza ++

2300

2100

m Mistrz krajowy

2400

2200

Tytuły przyznawane przez światowe władze szachowe (FIDE):

Symbol Tytuł lub kategoria

Ranking FIDE
Open
(kobiety i mężczyźni)

Ranking FIDE
Kobiety

WCM Woman Candidate Master

2000

WFM Woman Fide Master

2100

CM Candidate Master

2200

WIM Woman International Master

2250

FM Fide Master

2300

WGM Woman Grand Master

2400

IM International Master

2450

GM Grandmaster

2600

Turnieje o V kategorię i tzw. normy.

Natomiast jeśli o szczegóły techniczne, turniej o V kategorię wygląda następująco.

W przypadku mężczyzn, trzeba uzyskać tzw. normę w wysokości 1050.
W przypadku kobiet, trzeba uzyskać tzw. normę w wysokości 1000.

Normy oblicza się według specjalnego wzoru.
Można też użyć kalkulatora do obliczania norm autorstwa Jacka Kicińskiego (9) dostępnego na tej stronie.

Turniej Minimalna ilość punktów

dla mężczyzn

Minimalna ilość punktów

dla kobiet

5-rundowy 3,0 pkt (na 5,0 pkt do zdobycia) 2,5 pkt (na 5,0 pkt do zdobycia)
6-rundowy 3,5 pkt (na 6,0 pkt do zdobycia) 3,0 pkt (na 6,0 pkt do zdobycia)
7-rundowy 4,0 pkt (na 7,0 pkt do zdobycia) 3,5 pkt (na 7,0 pkt do zdobycia)
8-rundowy 5,0 pkt (na 8,0 pkt do zdobycia) 4,0 pkt (na 8,0 pkt do zdobycia)
9-rundowy 5,5 pkt (na 9,0 pkt do zdobycia) 4,5 pkt (na 9,0 pkt do zdobycia)

Innymi słowy, młody lub początkujący szachista uzyska V kategorię, jeśli zdobędzie co najmniej:
– 3 punkty w turnieju 5-rundowym,
– 3,5 pkt w turnieju 6-rundowym,
– 4 punkty w turnieju 7-rundowym,
– 5 punktów w turnieju 8-rundowym,
– 5,5 pkt w turnieju 9-rundowym.

Z kolei młoda lub początkująca szachistka uzyska V kategorię, jeśli zdobędzie co najmniej:
– 2,5 pkt w turnieju 5-rundowym,
– 3 punkty w turnieju 6-rundowym,
– 3,5 pkt w turnieju 7-rundowym,
– 4 punkty w turnieju 8-rundowym,
– 4,5 pkt w turnieju 9-rundowym.

Uwaga: opisane wyżej minimalne ilości punktów dotyczą turniejów, gdy wszyscy uczestnicy nie posiadają żadnej kategorii szachowej, czyli ranking każdego z nich wynosi na starcie 1000 (wartość potrzebna do obliczeń związanych z uzyskiwaniem tzw. normy na kategorię). Istnieje jednak sytuacja, gdy wystarczy zdobyć jeszcze mniej punktów. Dotyczy to turniejów, w których biorą udział szachiści posiadający różne kategorie. Najczęściej nic nie stoi na przeszkodzie, by w takim turnieju wziął też udział gracz bez kategorii.

Uwagi dodatkowe:

1. Turnieje o kategorię organizowane są dosyć rzadko. W moim regionie – Bielsko-Biała i Śląsk Cieszyński – takie turnieje odbywają się kilka razy w roku. Pełną i aktualną listę turniejów znajdziecie na stronie Chessarbiter.com. (10)

2. Zgodnie z przepisami, w ciągu jednego dnia turniejowego można rozegrać maksymalnie 6 partii w tego rodzaju turnieju. Dlatego turniej 7-, 8- lub 9-rundowy będzie trwał co najmniej 2 dni.

3. Tempo gry wynosi minimum 30 minut na zawodnika.

4. Raz zdobytej kategorii nie może nam nikt odebrać.

5. Możemy uzyskiwać coraz wyższe kategorie, jednak nie ma takiej możliwości, by nasza kategoria została obniżona. Na przykład jeśli ktoś ma III kategorię, to zawsze będzie mu przypisana. Nie może mieć już nigdy kategorii IV czy V, może za to uzyskać w przyszłości kategorię II i wyższe.

6. Do zdobycia kategorii potrzebne jest minimum 33,33 % punktów, czyli 1/3 (np. 3 punkty z 9. partii), jednak w przypadku turniejów o V kategorię przepis ten nie ma zastosowania. Tu trzeba zdobyć 50% albo więcej punktów, zgodnie z tabelkami powyżej.

7. Pełen regulamin klasyfikacyjny znajdziecie tutaj.(11)

Źródła:

1) http://www.fide.com/, https://en.wikipedia.org/wiki/FIDE
2) https://new.uschess.org/home/, https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Chess_Federation
3) https://en.wikipedia.org/wiki/Elo_rating_system
4) https://pl.wikipedia.org/wiki/Zasady_gry_w_szachy
5) https://pl.wikipedia.org/wiki/Kodeks_Szachowy
6) https://pl.wikipedia.org/wiki/Szachy_b%C5%82yskawiczne
7) https://pl.wikipedia.org/wiki/Szachy_szybkie
8) http://pzszach.pl/
9) http://szachygrodzisk.pl/kalkulator/
10) http://chessarbiter.com/turnieje.php
11) http://pliki.pzszach.pl/komisje/ewidencji_klasyfikacji_i_rankingu/2017/regulamin_klasyfikacyjny.pdf


W artykule wykorzystano darmowe zdjęcie z serwisu Freepik.

Jeśli spodobał Ci się artykuł, nie zapomnij polubić nas na Facebooku! Z góry dziękuję.

Wojciech Głąbiński

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *